Sgwrs un-ochrog

“Disgusting!” meddai’r dyn canol oed oedd yn eistedd yn yr ystafell aros yn Ysbyty Southampton.  Wedyn cwyno’n uchel am bobl dramor oedd yn ddigon digywilydd i ddefnyddio gwasanaethau iechyd Prydain.  A chanmol Brexit, fyddai’n gadael i ‘ni’ benderfynu beth sy’n digwydd yn ein gwlad ein hunain.

Pam y geiriau hallt?  Ffion, fy merch i, oedd yn eistedd gyferbyn ac yn fy ffonio – yn Gymraeg.

Anhygoel ynte? Mae’n anodd deall y fath ragfarn a chasineb yn erbyn unrhyw un, dim ond oherwydd ei fod yn siarad iaith ‘wahanol i’r Saesneg, a hynny gan rywun nad oedd ganddo’r un syniad am amgylchiadau’r sawl yr oedd yn ei sarhau.  Cyffredinoli, casau, ar sail anwybodaeth lwyr, a Brexit rywsut yn rhoi caniatad iddo fo fynegi ei syniadau hurt.

Tybed fyddai’r peth wedi digwydd cyn Brexit?  Go brin.

Sgwennu / gwastraffu amser

Am resymau gwahanol iawn, mae sgwennu creadigol yn anodd.  Dim rhyfedd bod cynifer o gyrsiau a gweithdai yn cael eu cynnal i helpu amatur fel fi i fynd ati.

Un broblem ydi cael amser i wneud y gwaith, ond does dim esgus gen i bellach dros beidio â sgwennu’r cofiant sydd ar y gweill ers tua pum mlynedd.  Cofiant dwy hen ffrind o’r Almaen ydi o: Paula (y lluniais i ysgrif amdani ar gyfer y Genedlaethol) ac Ilse, ei chwaer fach. Bu farw Paula yn y Swistir yn 2014 yn 99 oed, ac Ilse yn Llundain yn 2000, hithau’n 84.

Paula yn Lausanne yn nhridegau’r ganrif ddiwethaf

Dydi cael triniaeth cemotherapi ddim yn hwyluso sgwennu – mae’n anoddach canolbwyntio, heb sôn am fagu digon o ynni i wneud y gwaith. A’r llynedd, ar wahân i briodas Elen, fy merch hynaf, ddiwedd mis Medi, roeddwn i’n eithaf prysur gydag Eisteddfod y Fenni yn gynharach yn y flwyddyn.  Na, nid y Genedlaethol, ond ein heisteddfod fach leol ni – www.eisteddfodyfenni.co.uk – sy’n digwydd bob blwyddyn. (Ac sy’n edrych am rywun arall i ymgymryd â’r gwaith hybu o hyn ymlaen, gyda llaw, os ydach chi’n ffansïo tipyn o ddifyrrwch!)

Felly gan nad oedd esgus go iawn gen i dyma ddechrau edrych am resymau eraill dros beidio â setlo i lawr wrth y cyfrifiadur.  Angen tacluso’r garej. Eisiau cysylltu gyda ffrind o Ffrainc yr oeddwn wedi anghofio amdani ers rhai misoedd. Amser i sgwennu blog arall.  Siopa, talu biliau, garddio, mynd i nofio, darllen llyfr y clwb llyfrau, mynd i’r dref, torri gwallt… Mwy na digon i’w wneud – sut mae’r awduron yma’n cael amser i sgwennu, gyda chymaint i’w wneud bob dydd?

Dair wythnos yn ôl es i Grughywel i wrando ar arbenigwraig yn trafod sut i sicrhau bod eich gwaith yn cael ei gyhoeddi. Tipyn yn gynnar, efallai, a’r gwaith dan sylw yn fy achos i heb ei ddechrau, heb sôn am ei orffen… A braidd yn amherthnasol hefyd, gan i’r fenyw dreulio mwy na hanner yr amser yn sôn am sut i sgwennu, nid sut i gyhoeddi eich gwaith.  Llond byd o “tips” am sut i osgoi gwastraffu amser, sut i lunio amserlen ysgrifennu bob dydd ac yn y blaen.

Doedd dim angen hynny arna’i o gwbl!  Eisiau rhywun i gyhoeddi’r campwaith ydwi, nid mynd ati i sgwennu’r peth.

 

Cystadlu yn yr Eisteddfod Genedlaethol

Penderfynais gystadlu yn y Genedlaethol eleni, am y tro cyntaf erioed.  Roeddwn i wedi prynu rhestr destunau er mwyn gweld beth oedd ar gael, fel ychydig o gefndir imi wrth awgrymu teitlau i’n cystadlaethau llenyddol ni yn Eisteddfod y Fenni.

Wedyn dyma daro ar draws cystadleuaeth rhif 158 – Ysgrif i ddathlu bywyd unrhyw berson – a meddwl y gallwn i achub ar y cyfle i roi rhywbeth ar bapur am fy niweddar ffrind o’r Almaen, Paula Oulès.  Y bwriad yn y pen draw yw ysgrifennu llyfr amdani hi a’i theulu, ond cyn hynny, ac amser yn brin, pam na allwn i greu crynodeb (hyd at 2,000 o eiriau) o’i bywyd, a chael ychydig o adborth arbenigol ar fy ngwaith gan y beirniad, sef Meic Stephens?

Yn gyntaf, rhaid oedd dehongli rheolau cystadlu’r Genedlaethol, a gweithio allan pryd oedd dyddiad cau’r gystadleuaeth.  Rhaid cyfaddef na wnes i ffeindio’r rheolau yn hawdd eu deall: rhoddir yr un amlygrwydd i bob manylyn, ochr yn ochr â’r pwyntiau pwysicaf, a dyw trefn y rheolau ddim yn hwyluso dealltwriaeth ychwaith, gyda “Cwyno a Gwrthwynebu” yn erbyn dyfarniadau yn ymddangos cyn “Ffurflenni cystadlu” a “Cyflwyno Cyfansoddiadau,”  sydd braidd yn afresymegol.

Ta waeth, unwaith imi ddeall nad darnau cerddorol yn unig oedd cyfansoddiadau, mi gefais i hyd i’r dyddiad cau (dydd ffŵl Ebrill!) a’r tâl am roi cais i mewn, ac i ffwrdd â fi.

A dyna broses boenus oedd rhoi’r 2,000 o eiriau at ei gilydd! Un paragraff ar ôl y llall, fel rhoi genedigaeth dro ar ôl tro ond heb seibiant i fwynhau’r canlyniad.  Doedd dim awydd gen i ddangos y darn i neb cyn ei yrru i ffwrdd, ond daeth fy merch i mewn, gweld beth oeddwn i’n ei wneud, a rhoi rhai sylwadau a gwelliannau defnyddiol iawn cyn i’r amlen fynd yn y post.

Dim ond aros wedyn, nes clywed y canlyniadau.  Chwilota eto – yn ofer – yn y rhestr destunau i weld beth oedd yn digwydd nesaf, a chael gan swyddfa’r Eisteddfod mai dim ond yr enillydd oedd yn cael gwybod y canlyniad erbyn rhyw ddyddiad neu’i gilydd, a phawb arall yn gorfod aros am gyfrol Cyfansoddiadau a Beirniadaethau’r Eisteddfod ar ddydd Gwener olaf yr Ŵyl.

Wrth gwrs mi aeth y dyddiad tyngedfennol heibio, yn arwydd clir nad oeddwn i wedi ennill… Rhaid oedd aros tan y 5ed o Awst a buddsoddi £10 i gael barn y beirniad am y gwaith.  Diolch yn fawr iddo am roi Bywyd Paula ymhlith y saith ysgrif a wnaeth argraff arno, ac am feddwl mod i’n awdures brofiadol (!) Buaswn i wedi gwerthfawrogi’r cyfle i ddysgu ble i wella erbyn y tro nesaf hefyd, ond dyna ni.

Os oes na dro nesaf; o leiaf byddai’n gwybod bryd hynny beth yw cyfansoddiad.

Profiad yr Orsedd

Tri aelod o’r Orsedd yn y teulu rwan!

Anodd credu bod dros fis wedi mynd heibio ers imi gael fy urddo i’r Orsedd yn yr Eisteddfod Genedlaethol ddechrau mis Awst.  Mae’r Maes yn y Fenni yn dechrau edrych fel “Dolydd y Castell” eto; y pafiliynau a’r pebyll a’r tai bach dros dro wedi hen fynd a dim ond y posteri o gwmpas yr ymylon ac ambell i gwt bach ar ôl wrth i’r Jac Codi Baw wneud ei waith yn clirio’r llwybrau o gerrig mân.

Roedd profiad y seremoni ddydd Gwener yr Ŵyl yn un hyfryd.  Dim cyfle i fod yn nerfus oherwydd ansicrwydd ynglyn â beth i’w wneud, gan fod y trefniadau ymlaen llaw ac yn ystod y diwrnod ei hun mor fanwl a gofalus.  Cyfarwyddyd ychydig wythnosau ynghynt yn egluro ble i fynd a sut i ymddwyn yn yr Osgordd (dim sgwrsio gyda ffrindiau ar y ffordd!); cyfarfod briffio a rhaglen i bawb o’r newydd-ddyfodiaid cyn y seremoni, a ‘hen law’ i arwain pob un i fyny at yr Archdderwydd ac yn ôl i’w sedd yn ddiogel wedyn. Tywydd braf a mwynhad pur.

Doedd hyd yn oed yr holl baparazzi ddim yn gallu amharu ar yr hwyl – er na fyddwn i ddim yn dewis bywyd o flaen y camerau rhaid dweud, a dwi’n edmygu’n fawr y bobl hynny sy’n gallu ymddwyn yn naturiol bob amser o flaen rhyw lens neu’i gilydd.  Tipyn o sioc felly oedd gweld fy llun ar dudalen flaen y papur lleol yr wythnos wedyn: amser i yrru nodyn bach at y golygydd i obeithio nad oedd gwerthiant y papur wedi dioddef gormod…

Daw aelodaeth o’r Orsedd â dyletswyddau yn ogystal â mwynhad a thipyn o hwyl.  Fel y mae gwefan yr Orsedd yn ein hatgoffa, nid yw ffyddlondeb i’r Cylch am dro neu ddau wedi ein hurddo yn unig yn ddigon da. Mae disgwyl i aelodau ymddangos yn brydlon ac yn aml yn y seremonïau eisteddfodol blynyddol, ac mae croeso cynnes i ni ymuno â thripiau cymdeithasol blynyddol i ddod i adnabod ein cyd-aelodau.

Cyfle i edrych ymlaen at aelodaeth o glwb newydd breintiedig.  Dechreuais fy ngyrfa yn Llundain, dafliad carreg o sawl clwb yn ardal St James, ble roedd gwŷr bonheddig y ddinas yn cymdeithasu. Tipyn yn wahanol yw’r clwb Cymreig a Chymraeg hwn, sy’n cynnig cyfleoedd cyfartal i ferched a dynion, beth bynnag fo’u cefndir a’u cyfoeth.  Diolch amdano, ynte?

 

ON rhaglen ddiddorol sy’n cyflwyno’r Eisteddfod i gynulleidfaoedd Saesneg eu hiaith, ar gael am 20 diwrnod o heddiw: http://www.bbc.co.uk/iplayer/episode/b07p4ydw/eisteddfod-2016-with-will-gompertz

 

Tipyn o anrhydedd

Ychydig wythnosau’n ôl cefais lythyr oddi wrth Penri Tanad, cofiadur Gorsedd y Beirdd, yn fy ngwahodd i ymaelodi yn yr Orsedd “drwy dderbyn Urdd Derwydd er Anrhydedd, y Wisg Las, sydd am Wasanaeth i’r Genedl.”

Roeddwn i wedi clywed ambell si ymlaen llaw, felly doedd y newyddion ddim yn hollol annisgwyl, rhaid cyfaddef. Ond wnaeth hynny ddim i amharu ar y teimlad o syndod bod y peth wedi digwydd o gwbl, a balchder mod i’n mynd i ymuno â Nhad a’m brawd – er mewn gwisg o liw gwahanol.

Mae’n debyg mai ‘ngwaith i fel cadeirydd Eisteddfod y Fenni am rai blynyddoedd oedd yn bennaf gyfrifol am yr anrhydedd.   Gwaith a gymerodd oriau sylweddol, ar adegau pan ddylwn i fod wedi treulio mwy o amser gyda’r teulu mae’n debyg. Ond roedd yr un peth yn wir am aelodau eraill y pwyllgor trefnu, a hebddyn nhw fase’r eisteddfod ddim wedi parhau.  Fel maen nhw’n dweud yn Hollywood wrth ennill Oscar felly, gwaith y tîm sy’n cael ei gydnabod, a diolch iddyn nhw i gyd!

Yn fwy personol, heb gael fy magu’n siarad Cymraeg – gan Gymro Cymraeg a Chernywes, hithau heb ddysgu’r iaith ond yn barod i sicrhau bod ei phlant yn gwneud – faswn i ddim wedi cael y fraint o gyfrannu at Gymreictod y Fenni.  Oni bai bod fy mhlant fy hun yn derbyn absenodelbau Mam mewn cyfarfodydd gyda’r nos yn ddi-gŵyn, byddwn i ddim wedi ei chael hi mor hawdd i dreulio cymaint o amser oddi cartref neu o flaen y cyfrifiadur.  Yn bennaf oll heb ŵr cefnogol dros y blynyddoedd,  fyddai’r math anrhydedd ddim wedi dod i’m rhan. Ac mae’n loes calon i mi nad ydi o ddim yma i rannu’r profiad.

Wrth feddwl am yr holl deulu, ffrindiau, cyd-weithwyr a chymdogion sy’n dylanwadu ar fywyd rhywun,  mae cerdd John Donne, “No man is an island, Entire of itself” yn dod i’r meddwl.  Ac ymhellach:

“Every man is a piece of the continent,
A part of the main.
If a clod be washed away by the sea,
Europe is the less.

Roedd yr hen John yn llygad ei le mewn sawl ffordd, on’d oedd?

Madog â meddwl agored

 

 

 

Eisteddfod y Fenni yn agosau

Na, nid y Genedlaethol, ond ein heisteddfod fach leol ni yn y Fenni.  Mae na dipyn o ddryswch yn datblygu rhwng y ddwy, a dwi’n amau’n gryf bod o leiaf hanner y 382 o ddilynwyr @EisteddfodAberg yn meddwl mai cyfrif y Genedlaethol y maen nhw’n ei ddilyn.  Cawn weld ar ôl mis Awst! Yn y cyfamser maen nhw’n cael digon o wybodaeth ddefnyddiol am ddyddiadau cau ein cystadlaethau ni* a’r angen i archebu tocynnau ar gyfer y cyngerdd ar 18 Mehefin!

Dwy neu dair mlynedd yn ôl penderfynwyd rhannu’n digwyddiad ni yn ddwy: eisteddfod y plant a’r bobl ifanc un dydd Sadwrn yn y gwanwyn, ac eisteddfod yr oedolion ym mis Mehefin.  Gwnaethpwyd hyn yn rhannol oherwydd amserlen arholiadau’r plant hŷn yn ystod yr haf, ond mewn gwirionedd mae cymaint ymlaen – eisteddfodau’r Urdd, gwyliau banc, gweithgareddau’r ysgolion gwahanol – fel nad oes unrhyw ddyddiad delfrydol yn y calendr bellach.  Ond ar ôl cysylltu â nifer o ysgolion yn y cylch, a’r Urdd, dyma benderfynu ar 30 Ebrill, sy’n cyflym agosau.

Ganol mis Mehefin – y tro hwn yn osgoi dyddiadau eisteddfodau bach eraill – byddwn yn cynnal digwyddiad yr oedolion. Diwrnod cyfan o gystadlu, gan ddechrau gyda rhagbrofion yng Nghapel y Methodistiaid a gorffen gyda chyngerdd mawreddog sy’n cyfuno adloniant gyda’r elfen o gystadlu yn y theatr leol.

Theatr y Bwrdeistref

Ar ôl cwpl o brofiadau anffodus gyda’r cystadlaethau llefaru mi wnaethon ni benderfynu cyfyngu’r cystadlaethau i ganu lleisiol ac offerynnol, a diolch i’r drefn am hynny (medd un a eisteddodd yn gynyddol ddiamynedd drwy 49 pennill o gerdd annealladwy un eisteddfod fythgofiadwy ychydig flynyddoedd yn ôl.)

Eleni mae Coleg Gwent wedi noddi cystadlaethau llenyddol i ddysgwyr, ac rydan ni’n gobeithio cael nifer dda yn ymgeisio trwy ysgrifennu llythyr i gwyno, neu adolygu nofel gyfoes.  Gobeithio hefyd y bydd Cymry Cymraeg yn gyrru eu cerddi a’u rhyddiath i mewn i mewn atom – gyda Manon Rhys yn beirniadu, byddan nhw’n siŵr o gael “tips” defnyddiol gyda’r beirniadaethau.

Os ydach chi am roi cais i mewn felly, croeso cynnes iawn i chi; does dim tâl am gystadlu.  A chroeso i chi ddod i’r cyngerdd hefyd.  Mae’n rhad ac am ddim eleni, er mwyn ceisio denu pobl ddi-Gymraeg i ddigwyddiad sydd braidd yn estron iddyn nhw, gan obeithio y byddan nhw wedyn am fynychu’r Genedlaethol yn ei thro. Pwy a ŵyr, efallai y bydd y Fenni unwaith eto, ar ôl dros ganrif, yn enwog am ei heisteddfodau!

* Dyddiadau cau: 22 Ebrill – cystadlaethau llwyfan y bobl ifanc; 20 Ebrill – Cystadlaethau llenyddol yr oedolion; 3 Mehefin – cystadlaethau llwyfan yr oedolion

 

Venezia

Cefais i gyfle i ymweld â Fenis ddechrau mis Mawrth, ar ôl blynyddoedd o glywed fy ngŵr ac eraill yn canmol y lle i’r cymylau ac ar ôl darllen nofelau lawer gan Donna Leon a’i harwr y Comisario Brunetti, sydd byth a hefyd yn crwydro strydoedd a chamlesi’r ddinas.

Wnaeth “La Serenissima” ddim siomi.  Dim rhyfedd ei bod hi wedi ysbrydoli artistiaid ac awduron di-ri dros y canrifoedd, o Titian a Canaletto i Proust a James Morris.

Cawson ni’r teimlad bod hanes a diwylliant yr oesoedd o gwmpas pob cornel: eglwys fan hyn gyda phaentiadau anferth gan Tiepolo neu Tintoretto, palazzo fan draw wedi ei droi’n oriel, amgueddfa neu westy crand.  Fy hoff le oedd Palazzo Venier dei Leoni ar y Gamlas Fawr – y Canal Grande – a brynwyd gan Peggy Guggenheim i fod yn gartref i’w chasgliad o gelf gyfoes.   Mae pob ystafell yn frith o gampweithiau gan Picasso, Mondrian a chewri eraill yr 20fed ganrif, a gwaith artistiaid gwych oedd yn llai cyfarwydd i mi, fel Jean Arp ac Alexander Calder.

Darn gan Claire Falkenstein

Ochr yn ochr â’r gelfyddyd roedd bywyd pob dydd trigolion Fenis yr un mor ddiddorol.  Dim ond un siop adrannol fawr sydd yn Fenis; dydi’r traddodiad o siopau mawr ddim wedi cyrraedd y lle, ac yn y farchnad y mae pawb yn prynu eu ffrwythau, eu llysiau a’u pysgod ffres.  Y Rialto yw’r farchnad honno, wedi bod ar yr un safle ers bron fil o flynyddoedd. Roedd yn rhaid i fi, fel cannoedd o dwristiaid eraill, dynnu llun o’r dynion yn tynnu perfedd pysgod fel eu teidiau a’u cyn-deidiau o’u blaenau mae’n debyg.

Yn y Rialto

Ar yr un pryd roeddwn i’n teimlo biti drostyn nhw, yn byw eu bywydau beunyddiol yng ngoleuni llachar y paparazzi… Mewn gwirionedd, perthynas anesmwyth sydd rhyngom ni’r twristiaid a’r boblogaeth frodorol. Gwelson ni arwydd yn dweud “Croeso i’r ffoaduriaid; dim croeso i’r twristiaid” ac yn wir roedden ni’n gallu cydymdeimlo.  Rhoddodd arweinydd ein taith gerdded araith fach i ni am bwysigrwydd twristiaeth gynaliadwy; doedd hi ddim yn golygu ymweliadau’r llongau anferth sy’n dadlwytho miloedd o deithwyr bob dydd ar lannau’r camlesi.

Santa Maria della Salute, o bont yr Accademia

Mae Fenis dan fygythiad amgylcheddol – cafwyd llifogydd tra y buom ni yna – a diwylliannol; hawdd i ni’r Cymry ddeall y peryglon sy’n eu hwynebu.  Ond ewch yno os cewch chi gyfle; mae’r lle’n rhyfeddol, yn anhebyg i unrhyw le arall yn y byd.  Mae nhw’n dweud bod y ddinas yn suddo’n araf i’r lagŵn, felly peidiwch ag oedi – cofiwch Gantre’r Gwaelod!

Gwasanaeth cwsmeriaid

Wythnos diwethaf mi es i Gaerdydd gyda’r bwriad o brynu gwely newydd yn John Lewis.  Hynny a mynd â phâr o byjamas yn ôl i Marks and Spencer.

Y pyjamas yn gyntaf: i mewn â fi i’r adran gwasanaeth cwsmeriaid ac aros fy nhro.  “Sori, rydach hi’n rhy hwyr: mi wnaethoch chi brynu’r pyjamas am £35.00 ond maen nhw wedi bod yn y sêl am £7.99 felly dyna’r cyfan y gallwn ni gynnig i chi.” (Yn Saesneg, ynte; dwi wedi cyfieithu…) Afraid dweud nad oeddwn i’n rhy hapus, a dyma drafod ychydig gyda’r aelod o staff: roedd y pyjamas yn anferth, llawer mwy na’r maint ar y label; finnau’n cael cemotherapi, felly anodd teithio i lawr i Gaerdydd o’r Fenni.

Dim yn tycio.  Methiant cyntaf y diwrnod.

Draw i John Lewis er mwyn prynu gwely, a chael “Partner” oedd yn brysur gyda gwaith papur ac yn awyddus i ddweud beth oedd yn amhosib ei brynu, yn hytrach na beth oedd ar gael.  Dim gwely felly.  Amser i gael paned a chacen i ystyried y sefyllfa a gwneud cynlluniau amgen.

I fyny â fi i’r trydydd llawr i gael darn o gacen siocled heb laeth a phaned o de gyda llaeth soya, fel arfer.  Edrych ymlaen.  “Sori, mae’n cyflenwyr cacenni ni wedi newid, a does gyda ni ddim cacenni heb laeth bellach.” (cyfieithu eto…) Dim paned felly – y gacen oedd yn temtio rhaid cyfaddef, yn fwy na’r te…

Os nad oedd John Lewis yn gallu gwerthu gwely i fi, siawns nad oedd un addas yn Howells!  Cerdded draw i adran y gwelyau (pen draw’r byd, fel y gwyddoch chi os ydych chi wedi gwneud yr un daith…) Diffeithwch, gyda neb o gwmpas, na chwsmeriaid na staff.  Mynd i chwilio am rywun a gofyn am wybodaeth. “Sori, dydi Martin ddim i mewn heddiw, a dim ond Martin sy’n gwybod am y gwelyau.”

Erbyn hyn roeddwn i’n dechrau anobeithio.  Tipyn o “retail therapy” amdani. (Allwch chi ddim cyfieithu popeth!) Mynd i adran y dillad ac anelu am fy hoff frand, sef Gerard Darel: mwynhad i’w gael wrth edrych, os nad prynu.  Ond beth oedd yn y lle arferol ond bwlch mawr trist gyda stondinau o ddillad cymysg fel jymbl sêl ar goll.  “Mae nhw wedi cau’r adran; yn Llundain y mae’r gangen agosaf bellach.”

Dyna ddiwrnod.  Mynd adref yn waglaw: dim gwely, dim cacen, dim llwyddiant.

Diolch byth, dydi pob diwrnod ddim yr un fath. Y diwrnod wedyn, mi es i Grughywel, a phrynu gwely perffaith mewn siop leol (Webbs) oedd yn cynnig popeth yr oeddwn i eisiau gyda gwasanaeth ardderchog a phris rhesymol.  Wedyn gyrru adborth i John Lewis am saga’r gwelyau a ffonio M & S am y pyjamas.  JL yn e-bostio a ffonio’n ôl o fewn ychydig oriau – doedd fy mhrofiad “ddim yn cwrdd â’n safonau arferol.”  Diolch am y sylwadau – voucher ar ei ffordd.  Menyw yn adran Gwasanaeth Cwsmeriaid canolog M&S yn ddigon bodlon i yrru gwerth lawn y pyjamas ata’i, dim ond i fi eu gyrru’n ôl (pam nad oedd y bobl yn y siop yn cael gwneud hynny?)

Sawl gwers i’w dysgu felly ar ôl profiadau cymysg: dyfalbarhau; edrych yn lleol gyntaf, a pheidio ag anobeithio ar ôl un diwrnod digalon – mae un gwell yn siŵr o fod rownd y gornel.

 

Tua’r Gorllewin

Aeth y rhan fwyaf o’r teulu i Aberaeron i dreulio’r Nadolig – y tro cyntaf erioed i ni fod oddi cartref dros yr Ŵyl. Doeddwn i ddim wedi aros yn y dref o’r blaen, felly dyma gyfle gwych i fwynhau’r tai amryliw, prydferthwch y tirwedd o amgylch a gwynt y môr.  A siarad ychydig mwy o Gymraeg nag sy’n bosibl yn y Fenni fel arfer.

Yn y Fenni, mi gewch chi eich siomi o’r ochr orau trwy glywed ambell un yn siarad Cymraeg yn annisgwyl.  Mae na sawl cymdeithas Gymraeg ei hiaith neu Gymraeg ei naws yn y dref, a nifer gynyddol o ddysgwyr, ond canran fach serch hynny sy’n arddel yr iaith.

Yn Aberaeron, yn ein profiad ni, y gwrthwyneb oedd yn wir: roedd nifer fawr o’r bobl a welson ni yn siarad Cymraeg, er bod y rhan fwyaf o’r bobl fusnes yn y siopau a’r tai bwyta yn dechrau sgwrs yn yr iaith fain.  Ond roedd y Gymraeg yn amlwg iawn yn enwau rhai o’r siopau, fel “Ji-binc” a “Steil”, a gwesty’r Harbourmaster ar y cei yn esiampl arbennig o ddwyieithrwydd a safonau gwych ochr yn ochr â’i gilydd yn denu busnes.

Yn Aberystwyth y cefais i fy siomi fwyaf, gydag ychydig iawn o Gymraeg i’w chlywed ar y stryd, a phawb o’r cwsmeriaid yn Wetherspoons yn yr hen orsaf yn siarad Saesneg.  (Doedd dim llawer o ddewis o lefydd bwyta ar agor ychydig ddyddiau ar ôl y Nadolig i fod yn deg – roedden ni’n falch o gael byrgers a chips!) “Mae pethau wedi newid” oedd byrdwn sgwrs Nhad, hynny yw ers ei ddyddiau coleg yn y 40au, ac yn wir, cyn belled ag y bo’r iaith yn y cwestiwn, heb sôn am yr adeiladau newydd ar y prom, roedd yn llygad ei le.

Un peth yn Aberaeron oedd yn rhyfeddol i fi oedd nifer y strydoedd ag enwau Cymraeg a Saesneg hollol wahanol i’w gilydd:  “Drury Lane” yn “Lôn Ganol” a “Darkgate Street” yn “Pant y Gof”.  Tybed beth yw hanes y gwahaniaethau hyn? Arwydd o’r Gymraeg a’r Saesneg yn cyd-fyw ȃ’i gilydd neu siaradwyr un iaith yn gwrthod derbyn y llall?

Newid Byd

Cefais i brofiad newydd yn ddiweddar.  Roedd angen newid olwyn ar y car, a dwi’n falch o ddweud mod i wedi llwyddo i ddarllen y cyfarwyddiadau sut i wneud hyn yn llawlyfr Hyundai.  Cam ymlaen yn wir ac roedden nhw’n glir iawn, chwarae teg.  Hyd yn hyn rhywbeth i bobl eraill oedd y llawlyfr, ond mae’n rhyfedd fel mae rhywun yn gallu dysgu sgiliau newydd pan mae’n rhaid.

Cael a chael fu hi’r diwrnod cynt  wrth i Elen a fi yrru adref o’r garej ar ôl ceisio rhoi aer yn y teiar – diolch byth bod y teiar yn gyfan wrth i ni gyrraedd adref. Torrodd rhywbeth bach metel cyn i’r aer fynd i mewn, ac yn lle mynd i mewn, tasgu allan wnaeth yr aer, fel tegell ar ferwi, gan adael y teiar yn edrych yn drist – ac yn fflat – iawn.

Beth i’w wneud? Roedd greddf yn awgrymu galw’r AA neu unrhyw garej o fewn 20 milltir. Ond gan mai dydd Sul oedd (wrth gwrs) doedd yr AA ddim yn ateb unrhyw alwadau ar wahân i rai brys, a gallwn i ddim honni ein bod ni mewn unrhyw berygl arbennig. Cyn dechrau edrych am rif ffôn y garej agosaf, dyma hunan barch yn codi’i ben.

Pa mor anodd ydi newid teiar wedi’r cyfan?  Mae digon o bobl (dynion) yn ymdopi â’r dasg bob dydd, on’d ydyn nhw?  Ac roedd y tywydd yn sych.  Dyma fynd ati felly – hynny yw, aeth Elen ati, a finnau’n sefyll yna gyda’r llyfr, a’r cyfrifoldeb o sicrhau bod yr offer angenrheidiol ar gael pan roedd ei angen, fel prentis llawfeddyg.

Ferched – dydi o ddim yn anodd i newid teiar.  Dim ond i chi roi hen flanced neu ddarn o garped ar lawr i orwedd arno’n gyfforddus er mwyn cael hyd i’r man lle gallwch chi roi’r jac o dan y car, ac i ffwrdd â chi. Mae angen ychydig o nerth braich er mwyn rhyddhau’r sgriws ar yr hen deiar, ond ar wahân i hynny, dim ond dilyn y cyfarwyddiadau sydd raid – a gall unrhyw ffŵl wneud hynny, on’d gall?!